Αφαίρεση νομής και κατοχής αυτοκινήτου - Αμφισβήτηση Κυριότητας - Στοιχεία για ορισμένο της αγωγής - Διεκδικητική ή αναγνωριστική αγωγή - Αποζημίωση
I.1 Με τη διάταξη του άρθρου 1034 του ΑΚ ορίζονται τα ακόλουθα: "Για τη μεταβίβαση της κυριότητας κινητού απαιτείται παράδοση της νομής του από τον κύριο σ` αυτόν που την αποκτά και συμφωνία των δύο ότι μετατίθεται η κυριότητα". Από τη διάταξη αυτή, συνάγεται ότι επί κινητών πραγμάτων ο κύριος τούτων εγκύρως μεταβιβάζει την κυριότητά τους, με την παράδοση της νομής τους προς τον αποκτώντα και τη συμφωνία ότι μετατίθεται η κυριότητα. Επίσης σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του Ν. 722/1977 (ΦΕΚ 299/Α/8-10-1977) «Περί απλουστεύσεως της διαδικασίας χορηγήσεως αδειών κυκλοφορίας και μεταβιβάσεως της κυριότητος των αυτοκινήτων οχημάτων και άλλων τινών διατάξεων» ορίζεται:
« Άρθρο 1
Τίτλος κυριότητας επιβατηγών αυτοκινήτων και επιβατηγών μοτοσυκλετών άνευ αριθμού κυκλοφορίας
- Από της ισχύος του παρόντος ως τίτλος κυριότητας των άνευ αριθμού κυκλοφορίας επιβατηγών αυτοκινήτων και επιβατηγών μοτοσυκλετών θεωρείται:
α) δια τα εκ του εξωτερικού εισαγόμενα το υπό του τελωνείου εκδιδόμενον πιστοποιητικόν,
β) δια τα εν Ελλάδι κατασκευαζόμενα το υπό του τελωνείου εκδιδόμενον πιστοποιητικόν,
γ) δια τα υπό του Οργανισμού Διαχειρίσεως Δημοσίου Υλικού (Ο.Δ.Δ.Υ) εκποιούμενα το υπό της οικείας υπηρεσίας αυτού εκδιδόμενον πιστοποιητικό κυριότητος.
- Εις τα κατά την προηγούμενη παράγραφο αυτοκίνητα οχήματα και μοτοσυκλέτας δεν περιλαμβάνονται τα ανήκοντα εις τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, τας Ενόπλους Δυνάμεις, την Χωροφυλακή, την Αστυνομία Πόλεων, την Πυροσβεστική Υπηρεσίαν, το Λιμενικό Σώμα ως και εκείνα δια τα οποία χορηγούνται, κατά τας κείμενας διατάξεις, πινακίδες αριθμού κυκλοφορίας με τα στοιχεία "Κ.Υ.", "Δ.Σ.", "Ξ.Α.", "Α.Π.".
- Η μεταβίβασις της κυριότητας των αναφερόμενων κατηγοριών αυτοκινήτων οχημάτων ενεργείται δι' απλής πράξεως των μερών, αναγραφομένης μερίμνη και ευθύνη τούτων επί των κατά την αυτήν διάταξιν πιστοποιητικών, εφ'όσον προηγουμένως έχει βεβαιωθεί, υπό του οικονομικού εφόρου, επί του πιστοποιητικού ότι κατεβλήθησαν αι πάσης φύσεως οικονομικαί επιβαρύνσεις. Εις ην περίπτωσιν εκ του πιστοποιητικού εισαγωγής του αυτοκινήτου οχήματος προκύπτει απαγόρευσης μεταβιβάσεως της κυριότητος τούτου είτε λόγω εισαγωγής του ατελώς ή επί μειωμένω δασμώ ή άνευ συναλλαγματικών διατυπώσεων, είτε δι' οιονδήποτε έτερον λόγον, η πράξις της μεταβιβάσεως ενεργείται μόνον εάν προηγουμένως αρθεί η απαγόρευσις αυτή, δια πράξεως του προισταμένου του εκδόσαντος το πιστοποιητικόν τελωνείου, βεβαιούσης την καταβολήν των δασμών ή της διαφοράς τούτων, ως και την άρσιν του όρου της μη μεταβιβάσεως, καταχωρούμενης επί του αυτού πιστοποιητικού.
Άρθρο 2
Άδεια κυκλοφορίας επιβατηγών αυτοκινήτων και επιβατηγών μοτοσικλετών ιδιωτικής χρήσεως
- Η κατά τας κείμενας διατάξεις χορηγούμενη άδεια κυκλοφορίας δια κατά το προηγούμενο άρθρο αυτοκίνητα οχήματα, της οποίας ο τύπος θέλει καθορισθή κατά το άρθρο 378 αποτελεί τίτλον κυριότητας, Η άδεια αυτή χορηγείται επί τη υποβολή μόνον των κατά το άρθρο 374 πιστοποιητικών, εφ'όσον επ'αυτών υπάρχει βεβαίωσις του οικονομικού εφόρου ότι κατεβλήθησαν αι πάσης φύσεως οικονομικαί επιβαρύνσεις δια την έκδοσιν αυτής. Η αυτή άδεια μετά των αντιστοίχων κρατικών πινακίδων αποστέλλεται εις τον δικαιούχον ταχυδρομικώς, επί αποδείξει.
- Δια της κατά την προηγούμενη παράγραφο άδειας ενεργούνται αι δια πράξεως εν ζωή περαιτέρω μεταβιβάσεις της κυριότητος των περί ων το παρόν άρθρον αυτοκινήτων οχημάτων, δι' απλής πράξεως των μερών, αναγραφομένης μερίμνη και ευθύνη τούτων εις την οικείαν θέσιν της άδειας, εφ' όσον προηγουμένως έχει βεβαιωθεί, υπό του οικονομικού εφόρου, επ' αυτής ότι καταβλήθησαν αι προβλεπόμεναι πάσης φύσεως οικονομικαί επιβαρύνσεις, τόσον δια την μεταβίβασιν όσον και δια την έκδοσιν νέας άδειας ».
Ι.2 Κατ' άρθρο 1094 ΑΚ ο κύριος πράγματος δικαιούται να απαιτήσει από το νομέα ή τον κάτοχο την αναγνώριση της κυριότητας του και την απόδοση του πράγματος, ενώ κατ' άρθρο 1097 ΑΚ ο νομέας από την επίδοση της αγωγής ευθύνεται σε αποζημίωση του κυρίου, αν από υπαιτιότητα του το πράγμα χειροτέρεψε ή καταστράφηκε ή δεν μπορεί να αποδοθεί για κάποιο άλλο λόγο. Από το συνδυασμό των διατάξεων αυτών προκύπτει ότι, ο κύριος πράγματος δικαιούται να απαιτήσει από το νομέα ή κάτοχο την αναγνώριση της κυριότητας αυτού και την απόδοση του πράγματος, επικουρικά δε αποζημίωση ίση προς την αξία του πράγματος σε περίπτωση που επικαλεστεί και αποδείξει τη χειροτέρευση ή καταστροφή ή άλλη αδυναμία προς απόδοση του. Επιπλέον, σε συνδυασμό με τη διάταξη του άρθρου 89 § 1 στοιχ. γ' ΚΠολΔ, ο κύριος κινητού πράγματος δικαιούται να εγείρει διεκδικητική αγωγή με σώρευση επικουρικού αιτήματος περί καταβολής αποζημίωσης κατά τη διάταξη του άρθρου 1097 ΑΚ για την περίπτωση αδυναμίας απόδοσης του πράγματος στο στάδιο της εκτέλεσης, δηλαδή αδυναμίας άμεσης εκτέλεσης με την αφαίρεση του πράγματος και συνεπώς ματαίωσης της απόδοσης που μπορεί να οφείλεται σε οποιοδήποτε λόγο π.χ. ανυπαρξία, καταστροφή, χειροτέρευση του πράγματος, κατ' απόκλιση του κανόνα της απαγόρευσης της επικουρικής σώρευσης πρόωρων αιτημάτων. Δηλαδή, εφόσον με τη διεκδικητική αγωγή υποβάλλεται και αίτημα καταδίκης του εναγομένου σε ορισμένο ποσό αποζημίωσης, αν δεν ανευρεθεί το πράγμα κατά την εκτέλεση, το Δικαστήριο, εφόσον δεχτεί την αγωγή, υποχρεούται να καταδικάσει τον εναγόμενο όχι μόνο στην παράδοση του επιδίκου πράγματος στον ενάγοντα, αλλά και σε αποζημίωση του ενάγοντος για την περίπτωση που αυτό δεν βρεθεί κατά την εκτέλεση (ΑΠ 427/2009 ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 1647/2006 ΝοΒ 2007, 651, ΕφΠειρ 516/2015 ΝΟΜΟΣ, ΕφΑΘ 654/2008 Δνη 2009, 616). Αίτημα της αγωγής αυτής είναι η αναγνώριση της κυριότητας επί του πράγματος και η απόδοση αυτού. Ως εκ τούτου, δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής και η διάταξη του άρθρου 947§1 ΚΠολΔ, με την οποία προβλέπεται απειλή χρηματικής ποινής και προσωπικής κρατήσεως, όταν ο οφειλέτης έχει υποχρέωση να παραλείψει ή να ανεχθεί πράξη, διότι η τελευταία διάταξη προϋποθέτει αίτηση περί παραλείψεως η ανοχής πράξεως στηριζόμενη στο ουσιαστικό δίκαιο (Κ. Παπαδόπουλου Αγωγές Εμπραγμάτου Δικαίου σελ. 242 επ).
Σύμφωνα με το άρθρο 1094 ΑΚ, ο κύριος πράγματος δικαιούται να απαιτήσει από το νομέα ή τον κάτοχο την αναγνώριση της κυριότητας του και την απόδοση του πράγματος. Προϋποθέσεις άσκησης της κατά το άρθρο αυτό διεκδικητικής αγωγής είναι α) σαφής έκθεση των γεγονότων που θεμελιώνουν κυριότητα του ενάγοντος στο πράγμα, β) ακριβής, περιγραφή του αντικειμένου της διαφοράς, έτσι ώστε να μη γεννιέται καμία αμφιβολία για την ταυτότητα του γ) αφαίρεση του κινητού από τον εναγόμενο και νομή ή κατοχή από αυτόν, δ) η αξία του πράγματος και ε) ορισμένο αίτημα για αναγνώριση της κυριότητας και απόδοση του πράγματος (ΑΠ 66/2005 ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 1279/2005ΝΟΜΟΣ, ΕφΙωαν 19/2005 Αρμ 2005,1736, ΕφΑθ 6600/2004 Δνη 2005,498, Γεωργιάδης - Σταθόπουλος, ΕρμΑΚ, άρ. 1094, αρ. 45). Εξάλλου, προϋπόθεση της διεκδικητικής αγωγής είναι η καθολική προσβολή της κυριότητας με την παράνομη και εναντίον της θέλησης του κυρίου αφαίρεση και κατακράτηση του πράγματος από άλλο τρίτο ή συγκύριο του πράγματος, δηλαδή της νομής αυτού, με την οποία ο κύριος στερείται τη σωματική στο πράγμα εξουσίαση και γεννιέται η σχετική αξίωση του. Αν η προσβολή συνίσταται σε αμφισβήτηση, προφορική ή και με άλλο δηλωτικό αυτής αλλά ρηματικό τρόπο, της κυριότητας, τότε ο κύριος μπορεί να ασκήσει μόνο αναγνωριστική της κυριότητας του, ή της ανυπαρξίας τέτοιας του εναγομένου, αγωγή. Δεν απαιτείται να αναφέρεται στην αγωγή ο ακριβής χρόνος της κατάληψης αλλά μόνο ότι ο εναγόμενος κατά το χρόνο της εγέρσεως της αγωγής νέμεται και κατέχει το πράγμα, αντίθετα, το χρόνο της κατάληψης οφείλει να προσδιορίσει ο εναγόμενος αν προτείνει ένσταση παραγραφής (ΑΠ 966/2004 Δνη 2005,422, ΑΠ 23/2003 ΝοΒ 2003,1616, ΑΠ 895/2002 ΝΟΜΟΣ, ΕφΔωδ 52/2002ΝΟΜΟΣ, ΕφΑθ 4662/1999 Δνη 2001,167, Βαθρακοκοίλης, ΕρμΑΚ, άρ. 1094, αρ. 1σ).
Παναγιώτης Στ. Γουνελάς
Δικηγόρος στον Άρειο Πάγο &
Πτυχ. Οικονομικών Επιστημών Ε.Κ.Π.Α