Συμψηφισμός και απόσβεση απαίτησης και ανταπαίτησης - Προϋποθέσεις - Ομοειδείς, έγκυρες και ληξιπρόθεσμες
Κατά τα άρθρα 440 και 441 του Α.Κ. ορίζουν, το μεν πρώτο ότι: «Ο συμψηφισμός επιφέρει απόσβεση των μεταξύ δύο προσώπων αμοιβαίων απαιτήσεων, όσο καλύπτονται, αν είναι ομοειδείς κατά το αντικείμενο και ληξιπρόθεσμες», το, δε, δεύτερο ότι: «Ο συμψηφισμός επέρχεται αν ο ένας τον επικαλεσθεί με δήλωση προς τον άλλο. Η πρόταση του συμψηφισμού επιφέρει απόσβεση των αμοιβαίων απαιτήσεων από τότε που συνυπήρξαν» (ΕφΑθ 2781/1990, ΕλλΔνη 32, σελ. 157, ΜονΠρΑθ 580/1996, ΑρχΝομ 1997, σελ. 509). Αμοιβαίες απαιτήσεις κατά την έννοια της παραπάνω διατάξεως μπορούν να χαρακτηριστούν δυο απαιτήσεις όταν ο οφειλέτης της κύριας απαιτήσεως είναι και ο δανειστής της ανταπαίτησης, δηλαδή της προβαλλόμενης σε συμψηφισμό και αντιστοίχως ο δανειστής της κύριας απαίτησης είναι συγχρόνως και οφειλέτης της ανταπαίτησης. Από την προϋπόθεση της αμοιβαιότητας προκύπτει ότι οι απαιτήσεις που συμψηφίζονται πρέπει να υπάρχουν και να είναι έγκυρες και τέλος, σαν ομοειδείς χαρακτηρίζονται οι απαιτήσεις που οι παροχές τους έχουν τα ίδια γνωρίσματα. Συνηθέστερη, δε, περίπτωση ομοειδών απαιτήσεων είναι εκείνη στην οποία η κυρία απαίτηση όσο και η ανταπαίτηση είναι χρηματικές (ΕφΑθ 9869/1998, ΕλλΔνη 1999, σελ. 1195). Περαιτέρω, κατά την έννοια των πιο πάνω διατάξεων, το διαπλαστικό δικαίωμα της προτάσεως του συμψηφισμού δημιουργείται από την στιγμή που δύο αντίθετες απαιτήσεις, που πληρούν τις προϋποθέσεις του συμψηφισμού, θα συνυπάρξουν, δηλαδή υπό την προϋπόθεση της εγκυρότητάς τους (ΑΠ 181/1995, ΕλΔ 37, σελ. 1344, ΕφΑθ 1363/2000, ΕλΔ 41, σελ. 859) και του ληξιπροθέσμου τους, ιδία για την προτεινόμενη σε συμψηφισμό ανταπαίτηση (ΑΠ 343/2009, ΑΠ 716/2009, ΕφΑθ 7085/2004, Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών ΝΟΜΟΣ, ΕφΑθ 4725/2001, ΕλΔ 44, σελ. 253). Βασικό στοιχείο, επομένως, του συμψηφισμού είναι η ύπαρξη τέλειας ανταπαίτησης (ΕφΔωδ 128/2004, ΕφΘεσ 117/1997, Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών ΝΟΜΟΣ). Ο δικαιούχος της κάθε απαιτήσεως έχει, συνεπώς, από το χρονικό αυτό σημείο το δικαίωμα να αποσβέσει την απαίτηση του δανειστή του προτείνοντας την ανταπαίτησή του σε συμψηφισμό. Με την πρόταση αυτού, που είναι αδιάφορο πότε θα γίνει, οι αμοιβαίες απαιτήσεις, εφ’ όσον διατηρούνται κατά το χρονικό αυτό σημείο, αποσβήνονται αναδρομικώς, δηλαδή από το χρονικό σημείο που συνυπήρξαν(ΑΠ 716/2009, Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 1626/2006, Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 1219/1997, ΕλλΔνη 1999, σελ. 604). Ο συμψηφισμός, κατά συνέπεια, επέρχεται «δια» της προτάσεώς του και «από» την πρόταση, ενώ τα παραπάνω δεν επηρεάζονται, εάν μετά τη συνάντηση των αμοιβαίων απαιτήσεων εγέρθηκε αγωγή για κάποια από αυτές, ακόμη και αν οδήγησε σε τελεσίδικη απόφαση(ΕφΑθ 2781/1990, ΕλλΔνη 32,σελ.157, ΜονΠρΑθ 5801/1996, ΑρχΝ 1997,σελ. 509, ΕφΑΘ 9869/1998, Ελλ Δνη 1999, σελ. 1195).
Παναγιώτης Στ. Γουνελάς
Δικηγόρος στον Άρειο Πάγο &
Πτυχ. Οικονομικών Επιστημών Ε.Κ.Π.Α